Menu
In meer dan honderd bibliotheken zetten taalliefhebbers zich begin oktober schrap voor De Schrijfwijzen, een taalspel waarin ze hun kennis van spelling en grammatica etaleren. Drie deelnemers vertellen waarom een dictee minder suf is dan u misschien denkt.
Door Paul Notelteirs voor De Morgen
Het Nederlands heeft een speciale plek in het hart van leerkracht Kris Van Ransbeeck. Toen Martine Tanghe vroeger het Groot Dictee der Nederlandse Taal voorlas, nam zij thuis een vel papier bij de hand om mee te spelen. De teksten bewaarde ze zorgvuldig in een map omdat ze de schoonheid ervan wel wist te waarderen. Toen het bekende taalspel op de Vlaamse televisie werd stopgezet, bedacht de bibliotheek van Mechelen samen met taaldeskundige Ludo Permentier een spirituele opvolger.
In 2017 was Van Ransbeeck, die zelf in Mechelen woont, aanwezig bij de eerste editie van het nieuwe dictee dat vandaag De Schrijfwijzen heet. Het werd de eerste keer van velen voor haar. De leerkracht waarschuwt dan ook dat het spel qua insteek en sfeer heel anders is dan het wat stoffige Dictee van weleer.
"Het is geen dictee vol woorden waar nog nooit iemand van gehoord heeft, het is net heel toegankelijk. De woorden zijn normaal, maar ze staan in een verrassende context", vertelt ze.
In de eerste ronde wordt wel een tekst voorgelezen die deelnemers foutloos moeten opschrijven, al waken de initiatiefnemers van Creatief Schrijven erover dat die inhoudelijk steek houdt. Daarna volgt een meerkeuzetest over taal waarin elk antwoord aan een bepaalde letter gelinkt is. In de laatste ronde moet iedereen dan proberen om een zo lang mogelijk woord met de gevonden letters te maken, wat lastiger is dan het lijkt.
Van Ransbeeck bereidt zich nooit voor op de wedstrijd omdat uitdagingen aangaan en fouten maken net helpt om bij te leren. "Ik wil me op eigen kracht bewijzen. Ik word liever derde zonder me voor te bereiden dan eerste door alle regels uit het Groene Boekje overlopen te hebben", zegt ze.
Andere deelnemers in de Mechelse bibliotheek zullen het graag horen, want Van Ransbeeck is zelfs zonder voorbereiding al een te duchten tegenspeler. Sinds 2017 eindigde ze vijf keer op de eerste plaats. Desondanks zijn er bij elk nieuw dictee nog valkuilen voor haar.
"Ik ben fan van koppeltekens, terwijl de regel is dat je woorden zoveel mogelijk aan elkaar schrijft. Voor mij levert dat gekke woordbeelden op en dat voelt dan fout aan", zegt ze. Ook de Nederlandse spelling van Engelstalige werkwoorden is voor haar een doorn in het oog, vooral omdat ze die er op papier lelijk vindt uitzien.
Net omdat de teksten uit De Schrijfwijzen geen onmogelijke woorden bevatten, denkt Van Ransbeeck dat iedereen met een hart voor taal ver kan komen in het spel. "Het zijn zeker niet altijd de briljante spelers die het Groene Boekje vanbuiten kennen die op de eerste plaats eindigen", vertelt ze.
Soms is er zelfs een extra opdracht nodig om een gelijke stand te verbreken. De beste spelers klimmen dan op een stoel en moeten beurtelings een woord spellen, al is Van Ransbeeck niet meteen fan van die aanpak. "Ik ben dan meer bezig met pogingen om niet van die stoel af te donderen dan met het woord dat ik moet spellen", zegt ze. Als ze 3 oktober opnieuw haar kans waagt, hoopt ze dus dat die laatste opdracht niet meer nodig zal zijn.
Bij het brede publiek is Hanne Eerdekens bekend door haar puike jongerenromans rond lgbtq+-thema's, maar vorig jaar kroonde ze zich ook tot lokale winnaar in de bibliotheek van Pelt. "Ik was als kind al goed in talen, al was spelling iets waar ik lang weinig aandacht aan besteedde", vertelt ze. Aan het eind van haar opleiding aan de middelbare school sloop er nog weleens een dt-fout in haar teksten en pas tijdens haar studie Taal- en Letterkunde leerde ze alle grammaticale uitzonderingsregels. "Toen ik later boeken ging schrijven, werd dat belang van een feilloze spelling nog groter. Je wilt natuurlijk niet dat er een dt-fout in je roman staat", lacht ze.
Hoewel Eerdekens professioneel iedere dag met taal bezig is, was het een vriendin die voorstelde om hun kennis in de bibliotheek van Pelt op de proef te stellen. Tijdens haar deelname aan De Schrijfwijzen vond ze het ook fijn dat het spel wat minder stoffig is dan het Dictee dat vroeger op televisie uitgezonden werd. Er waren mensen van allerlei slag en de organisatie zette sterk in op een frisse inkleding, waardoor het spel als een volwaardig avondje uit aanvoelde.
"Zelfs als auteur met een diploma in de talen was het voor mij vooraf moeilijk om in te schatten hoe ik zou scoren", zegt ze. Uiteindelijk bleken die twijfels nergens voor nodig, want ze liet een vijftal medespelers achter zich en eindigde op de eerste plaats. Daardoor was ze ook welkom op de grote finale in Antwerpen, waar de winnaars uit alle gemeente de degens zouden kruisen.
De concurrentie in de Koekenstad bleek zich uiteindelijk beter voorbereid te hebben dan in de kleinschalige bibliotheek van Pelt. "Ik zat er tussen mensen die als hobby het woordenboek lazen. Zij hadden een veel hoger niveau en in het dictee zaten ook woorden waar ik nog nooit van gehoord had", vertelt Eerdekens. Ze borg de droom van goud tijdens de finale dan ook snel op en genoot er vooral van om met andere taalliefhebbers over hun gezamenlijke passie te praten. "In de voorrondes komt iedereen eens gezellig zijn kennis van de spelling toetsen, maar de finale voelde echt als een wedstrijd. Ik was al blij dat ik uiteindelijk in de middenmoot eindigde."
Het doelpubliek van De Schrijfwijzen is erg divers, al hoopt Eerdekens wel dat haar eigen generatie bij komende edities meer van zich laat horen. Als leerkracht Nederlands merkt ze namelijk dat een competitie-element kan helpen om de spellingsregels onder de knie te krijgen. Concrete voorbeelden uit dagelijkse situaties geven, helpt ook om het belang van grammatica aan te tonen. "Ik probeer de voorbeelden ook voorbij de muren van het klaslokaal te halen. Als ze een slecht geschreven mail zien, merken ze meteen hoe dat overkomt", vertelt ze. Zelf heeft ze alvast zin om dit jaar opnieuw deel te nemen, al zou ze het niet erg vinden als de 'concurrentie' straks nog talrijker en jonger is.
Er zijn genoeg autochtone Vlamingen die spontaan koude rillingen krijgen als ze aan grammatica denken. Een spel waarin de kennis ervan op de proef gesteld wordt, klinkt voor hen als een activiteit die in een tiende cirkel van de hel thuishoort. Voor Milagros Salas uit Antwerpen is het nochtans een ideale kans om haar kennis van het Nederlands te etaleren en uit te zoeken waar er nog hiaten zitten.
Zij verhuisde in 2022 naar ons land om een opleiding hr-management aan de Antwerp Management School te volgen en maakte er een erezaak van om ook de taal te leren. Anderhalf jaar lang volgde ze voltijds lessen Nederlands en nadien schreef ze zich in voor meer praktijkgerichte taalbaden. "Zo maakte ik al een Nederlandstalige podcast en ben ik lid van een leesclub. Onlangs lazen we De Witte van Ernest Claes. Zijn taal was niet eenvoudig, maar het was wel fijn om te zien hoe het leven in België er zo lang geleden aan toeging", zegt ze.
Twee keer per week volgt Salas nog steeds les waarin de schrijfvaardigheid centraal staat. Haar docent daar moedigde haar aan om zich in te schrijven voor De Schrijfwijzen, hoewel de grammatica van het Nederlands een noot was die zich maar moeilijk liet kraken. "In het Engels lijkt de woordvolgorde binnen zinnen nog op die in het Spaans, maar in het Nederlands gaat het helemaal anders. Bovendien moet je opletten omdat tweeklanken als 'ui' of 'eu' volledig anders uitgesproken worden dan hun schrijfwijzen doen vermoeden.
Het concept van De Schrijfwijzen sprak Salas wel meteen aan omdat ze veel belang hecht aan een correcte spelling. Als ze een moeilijk woord ziet, schrijft ze dat wel twintig keer op zodat het ingeprent raakt in haar brein. "Het vooruitzicht van De Schrijfwijzen motiveerde me ook om te oefenen en mijn grenzen te verleggen", zegt ze. Aangezien er meerdere studenten uit haar lesgroep deelnamen, kon ze ook makkelijk ventileren over de soms frustrerende grammaticale regels die het Nederlands rijk is. "Als oefening kregen we vaak een krantenartikel toegestuurd en dan moesten wij daar onze opinie over opschrijven. Dat hielp wel om me klaar te stomen."
Het goud bleef tijdens haar eerste deelname weliswaar buiten handbereik, maar daar was het Salas sowieso nooit om te doen. "Taal is niet zomaar theorie, je moet aan allerlei activiteiten deelnemen zodat ze je echt eigen wordt. Daarom zit ik ook in zoveel verschillende clubs en doe ik aan vrijwilligerswerk. Ik wil dat de taal deel wordt van mijn leven." Het dictee gaat voor haar dan ook niet alleen over puur plezier, het is ook een manier om fouten te maken en zo bij te leren. "Door de verbetering kun je het nadien beter doen, dus op die manier helpt De Schrijfwijzen me echt vooruit."
Meer informatie over De Schrijfwijzen vind je op www.deschrijfwijzen.be.
