Menu
Vrijdag 3 oktober testen 2.000 mensen hun taalvaardigheid tijdens het dictee van De Schrijfwijzen. Foutloos kunnen spellen is een mooie vaardigheid voor wie sollicitatiebrieven of liefdesverklaringen schrijft. Maar is het ook een teken van intelligentie?
Door Paul Notelteirs voor De Morgen
Vint u auteurs die in hun eerste zin al dt-fouten maken onbetrouwbaarder dan mensen die hun laatste spelfout op de basisschool maakten? U bent niet de enige. Of het nu over flirterige berichtjes op een datingapp of sollicitatiebrieven gaat: wetenschappelijk onderzoek toont telkens weer aan dat mensen die niet goed kunnen spellen negatiever gepercipieerd worden. Ze worden vaak als dom of nonchalant afgeschilderd, terwijl er in de geschiedenis genoeg voorbeelden te vinden zijn van briljante geesten die geen flauw idee hadden hoe leenwoorden of zeldzame werkwoordsvormen precies gespeld worden. Zelfs Albert Einstein kreeg bijvoorbeeld kritiek.
Toch zijn mensen die goed kunnen spellen niet noodzakelijk intelligenter dan wie autocorrectie nodig heeft om een foutloze tekst af te leveren. In de eerste plaats omdat intelligentie veelzijdig is. Verschillende delen van het brein zijn telkens anders ontwikkeld, waardoor het perfect mogelijk is dat de slechtste spellers uitstekend wiskundige vraagstukken oplossen of over een eindeloos geheugen beschikken. Creativiteit, verbeeldingskracht of analytisch talent laten zich niet vatten in een dt-regel.
Foutloos schrijven vertelt bovendien niet zo heel veel over de ontwikkeling van de talige intelligentie an sich. Mensen die er op jonge leeftijd vlot mee weg zijn, hebben vaak wel een sterk visueel geheugen. Ze slaan grammaticale regels makkelijk op en kunnen die abstracte patronen makkelijker naar andere woorden of zinnen overzetten. Taalgevoeligheid helpt daarbij, maar het heeft ook veel te maken met oefening. Bovendien spelen motivatie, concentratie en omgevingsfactoren een grote rol. Wie opgroeit in een taalrijke omgeving, krijgt een voorsprong die weinig te maken heeft met ‘slimmer zijn’.
Een andere reden waarom spelling geen opperbeste indicator van intelligentie is, heeft met de moeilijkheidsgraad van de taal zelf te maken. Het Spaans en het Fins zijn bijvoorbeeld fonetische talen waarin de spelling van woorden erg dicht aanschurkt bij de manier waarop ze uitgesproken worden. In het Nederlands, het Frans of het Engels zijn die verschillen veel groter, wat betekent dat het veel meer oefening vergt om de juiste schrijfwijzen onder de knie te krijgen. Over verschillende taalgrenzen heen vraagt het dus niet altijd hetzelfde om een foutloze tekst af te leveren. In sommige contexten is het eerder een kwestie van training dan van aangeboren talent. De context waarin iemand leert schrijven, weegt daarbij minstens even zwaar door.
Daarnaast zijn er verschillende leerstoornissen zoals dyslexie of ADHD die de kans op spelfouten vergroten, terwijl die helemaal niets over de taalcapaciteiten van mensen vertellen.
Voor de deelnemers aan De Schrijfwijzen, voordien Het Groot Dictee, is het misschien een domper op de feestvreugde dat hun feilloze dictees niet noodzakelijk bewijzen dat hun IQ hoger ligt dan dat van andere mensen. Tegelijkertijd zijn veel taalkundigen wel overtuigd dat het belangrijk is om aan een uniforme spelling vast te houden en fouten consequent te verbeteren. Hoewel de regels relatief zijn en door de tijd heen veranderen, geven ze immers wel duidelijkheid aan alle taalgebruikers. Bovendien traint spellingsonderwijs de aandacht en helpt het mensen om precies te zijn. Die focus op details kan later handig van pas komen, ook bij mensen die na hun afstuderen al hun teksten door ChatGPT laten pennen.
Of iemand goed spelt, heeft dus meer te maken met diens leergeschiedenis en communicatieve vaardigheden dan met algemene intelligentie. Dat neemt niet weg dat winnaars van dictees zichzelf niet op de borst mogen kloppen. In de zeldzame contexten waarin de juiste spelling van ‘tiktokker’ en ‘harrypotterbrilletje’ iets oplevert, valt er maar beter van te genieten.
